179 святароў, манахаў і міран звярнуліся да Прадстаяцеля і епіскапату Эладскай Праваслаўнай Царквы з адкрытым лістом, у якім выказалі занепакоенасць і трывогу з нагоды некананічнага прадастаўлення аўтакефаліі ўкраінскім раскольнікам. Тэкст ліста прыводзіцца ніжэй цалкам.
Яго Блажэнству, Архіепіскапу Афінскаму і ўсяе Элады Іераніму,
у Афіны,
Іх Высокапраасвяшчэнствам, мітрапалітам Эладскай Царквы,
у іх кафедральныя гарады
Ваша Блажэнства,
Вашы Высокапраасвяшчэнствы,
Мы як члены Праваслаўнай Царквы і па духу сыны, якія падлягаюць вашай епіскапскай і айцоўскай адказнасці, адчуваем неабходнасць звярнуцца да вас, нашых духоўных і царкоўных бацькоў, каб выказаць сваю занепакоенасць і трывогу з нагоды некананічнага прадастаўлення ўкраінскай аўтакефаліі.
1) Мы падзяляем вашу занепакоенасць і сур'ёзныя кананічныя і эклезіялагічныя асцярогі і сумненні, выяўленыя відавочна або нават моўчкі, у духу ўласцівай Вам пастырскай развагі. Мы ўсведамляем і той ціск, які адчувае Эладская Царква і яе архіерэі, чаго не павінна бы быць, з боку розных царкоўных і нецаркоўных фактараў. Мы хочам верыць, што разумныя духоўныя антыцелы нашых епіскапаў змогуць справіцца з нападамі чужых.
2) Натуральна, мы шануем і паважаем Усяленскі Канстанцінопальскі прастол, які мае перавагі гонару і першай кафедры сярод Праваслаўных Цэркваў. Несумненна, прадастаўленае Усяленскімі Саборамі першынство гонару застаецца назаўжды незмяншальным.
3) Перавагі гонару Канстанцінопаля існуюць і ажыццяўляюцца выключна ў рамках духоўнай саборна-іерархічнай сістэмы зносін Памесных Праваслаўных Цэркваў, а не па-за ёй ці над ёй: яны складаюцца галоўным чынам у каардынацыі дзейнасці Праваслаўных Цэркваў у найважнейшых пытаннях, якія прадстаўляюць міжправаслаўную цікавасць, у старшынстве на міжправаслаўных і ўсеправаслаўных сустрэчах і саборах, а таксама ў выражэнні і рэалізацыі рашэнняў, прынятых у выніку ўсеправаслаўнага абмеркавання.
4) Трансгранічнае ўмяшанне — уварванне на тэрыторыю чужой юрысдыкцыі без згоды і, тым больш, насуперак аднадушнаму меркаванню іншых Памесных Цэркваў нават для вырашэння сур'ёзнай праблемы не можа быць заснавана на праваслаўнай трактоўцы пераваг гонару, уяўляючы сабой ні што іншае, як іх скажэнне і перакручванне. Магчымая спроба навязаць такую трактоўку будзе мець, на жаль, вельмі сур'ёзныя эклезіялагічныя наступствы і непасрэдную страту ганаровага права быць першапрастольнай кафедрай. Прыклад знакамітага Старога Рыма, які меў у старажытнай Царкве правы першай кафедры, паказвае на сур'ёзнасць гэтага пытання. Ператлумачэнне і спроба ператварыць перавагі гонару ў першынство ўлады скажаюць праваслаўную эклезіялогіі і вядуць яе да папізму са згубнымі наступствамі.
5) Як грэкі па паходжанню мы шануем і паважаем Патрыярхат грэчаскай нацыі, калі ён кажа праўду з любоўю. Мы засмучаныя, таму што сёння бачым, як з-за памылковага выбару яго кіраўніцтва, ён падвяргаецца небяспецы апынуцца ў ізаляцыі і страціць сваю каардынуючую ролю ў міжправаслаўных адносінах, у выражэнні і рэалізацыі волі Памесных Праваслаўных Цэркваў. Далейшая ўпартасць у памылковым выбары будзе мець для гэтага прастола толькі яшчэ больш неспрыяльныя наступствы.
6) Усяленскі Патрыярхат мае права прадастаўляць аўтакефалію, а Царква любога народа мае права ўзвышэння да ўзроўню аўтакефальнай толькі пры наяўнасці ясных і строгіх умоў, якія вылучыла царкоўнае Паданне і якія адпавядаюць Праваслаўнай эклезіялогіі і кананічнаму парадку, і якія ў дадзеным выпадку не былі выкананы.
7) Мы не можам падзяліць прагучаўшае меркаванне аб тым, што магчымая адмова ад прызнання аўтакефаліі на Украіне паставіць пад сумненне аўтакефаліі XIX і XX стагоддзяў. Гэта сцвярджэнне не мае пад сабой аніякага кананічнага ці гістарычнага абгрунтавання. Няма ні малейшага падабенства ўкраінскай аўтакефаліі з іншымі кананічнымі аўтакефаліямі іншых цэркваў, паколькі:
а) Прызнаная ўсімі Праваслаўнымі Цэрквамі, у тым ліку і Цсяленскім Патрыярхатам, Аўтаномная Царква Украіны на чале з Мітрапалітам Ануфрыем, якая налічвае дзевяноста епіскапаў, дванаццаць тысяч прыходаў, дзвесце пяцьдзесят манастыроў, пяць тысяч манахаў і манашак і мільёны вернікаў, аўтакефалію не прасіла. Кананічная царква, якая мела на гэта поўнае права, не прасіла і не прыняла аўтакефалію. Хіба можна сілай навязваць ёй яе ці караць за тое, што яна не прыняла яе?
б) Ц той час як усе, і нават Усяленскі Патрыярхат, прызнаюць прысутнасць Мітрапаліта Ануфрыя і дзевяноста епіскапаў (няма ніякага кананічнага акта аб іх зрынанні, або вывяржэнні з сану, або забароне ў свяшчэннаслужэнні), разам з існуючай з кананічнага пункту гледжання, ствараецца паралельная царкоўная структура. Мы па праве асуджаем наяўнасць паралельных юрысдыкцый у дыяспары, а цяпер самі ствараем іх у межах Цэркваў?
в) Царква Украіны ў кананічным дачыненні падпарадкоўваецца Патрыярхату Русі, а не Усяленскаму. Усе аўтакефаліі Канстанцінопаля да гэтага дня даваліся рэгіёнам, якія знаходзіліся ў яго юрысдыкцыі.
г) Амаль усе Памесныя Цэрквы маюць сур'ёзныя сумненні адносна кананічнасці і законнасці архіерэйскіх хіратоній новай царквы. А каля пятнаццаці з яе пяцідзесяці епіскапаў вядуць сваё «архіерэйскае» паходжанне ад самасвятаў! Нідзе не было такога прэцэдэнту!
д) Ні адна Праваслаўная Царква не прызнала прадстаўленую такім чынам аўтакефалію, падзея беспрэцэдэнтная ў гісторыі Царквы!
8) Вельмі сумна канстатаваць той факт, што калі раней, насуперак палітычным інтарэсам і надзвычай складаным часам, Усяленскі Прастол і яго святыя Патрыярхі змагаўся за адзінства народаў Русі пад адзіным духоўным і царкоўным кіраваннем, то сёння ён паддаецца спакусам і трансатлантычнаму ціску, спрабуе гвалтоўна падзяліць іх, ублытваючы Праваслаўную Царкву ў геапалітычныя інтарэсы і ператвараючы Царкву Хрыстову ў частку геапалітычных фарміраванняў і праблем. Магчымае прызнанне аўтакефаліі адной толькі Эладскай Царквой без усеправаслаўнага рашэння ўцягнуць і нашу Памесную Царкву ў гульню на геапалітычнай шахматнай дошцы.
9) Рэгіён Украіны (у царкоўных крыніцах у асноўным згадваецца як Маларасія) з 988 г. пасля Н. Х. да 1686 г. пасля Н. Х. падпарадкоўваўся Усяленскаму прастолу. Патрыяршай Дзеяй Патрыярха Дыянісія IV ён быў перададзены ў кананічнае падпарадкаванне Маскоўскаму Патрыярхату. Сам Усяленскі Патрыярхат 332 гады тлумачыў Патрыяршы акт як поўнае падпарадкаванне Рускай Царкве! Упэўненасць у гэтым па-рознаму выражалася самім Усяленскім Патрыярхатам і была афіцыйным чынам зафіксавана ў Тыпіконах XVII стагоддзя, у Сінтагматыях 1797 (Свц. Грыгорыя V), 1829, 1855, 1896, 1902 г. г., якія выйшлі з друку ў «Патрыяршай друкарні ў Канстанцінопалі», і ў Патрыяршых календарах-штогодніках аж да 2018 г.! У гэтых афіцыйных Патрыяршых выданнях Усяленскі Прастол без якіх-небудзь агаворак прызнаваў, што Украіна знаходзіцца ў кананічным падпарадкаванні Маскоўскага Патрыярхату! Тую ж самую ўпэўненасць адлюстравалі і супрацоўнікі Усяленскага Прастола (архіварыус К. Дэліканіс, прафесары мітрапаліт Дыяклійскі Каліст (Уэр) (Оксфард), протапрасвітар Феодар Зісіс (Салонікі), Васілій Стаўрыдзіс (Халкі), Грыгорый Ларэндзакіс (Вена), Уласій Фідас (Афіны-Шамбезі), а таксама сам Усяленскі Патрыярх Варфаламей як пісьмова, так і ў сваёй афіцыйнай прамове ў Кіеве. Менавіта так сам Усяленскі Патрыярхат на працягу 332 гадоў тлумачыў Патрыяршы акт 1686 года!
10) І самае галоўнае: так трактуе Патрыяршы акт на працягу 332 гадоў усеправаслаўная царкоўная свядомасць! Ад знакамітага Сінтагматыя Іерусалімскага Патрыярха Хрысанфа (Нотараса) 1715 г. аж да 2019 г. Усе Тыпіконы-Календары-Штогоднікі ўсіх Памесных Праваслаўных Цэркваў лічылі Украіну часткай Рускай Царквы. Хто з лёгкім сэрцам можа адкідаць усеправаслаўную царкоўную традыцыю і вопыт? Хто мае права стаць вышэй усеправаслаўнай свядомасці?
11) Мы выказваем нашу крайнюю занепакоенасць, паколькі не было пераканаўчага адказу датычна нікчэмнага з кананічнай пункту гледжання «свяшчэнства» новай царквы. Несумненна, пры выкананні строгіх умоў Царква паводле іканаміі можа прыняць хіратоніі, здзейсненыя ў расколе і ерасі. Але што кажа пра гэта наша Праваслаўная Царква? На Усходзе ў нас няма папскага прастола, які б адзін выносіў рашэнне, а іншыя б падпарадкоўваліся! Але Памесныя Цэрквы на Саборы пад старшынствам Канстанцінопальскага Патрыярха павінны прыняць рашэнне аб вылячэнні расколу і па іканаміі прызнаць хіратоніі! Аднак, калі ўсе Памесныя Цэрквы адмовіліся прызнаць такое «святарства», паводле якога кананічнага права Канстанцінопальскі Патрыярх можа сцвярджаць, што ў якасці Першага ён выказвае меркаванне Царквы і па іканаміі прымае хіратоніі раскольнікаў? Канстанцінопальскі Патрыярх не вышэй агульнага меркавання ўсіх без выключэння Памесных Цэркваў. Ён не папа, які ex cathedra выказвае погляды Праваслаўнай Царквы, не ўлічваючы думкі іншых сваіх сабратоў-Прадстаяцеляў.
12) на жаль, хиротонии новай царквы адбываюцца не толькі ад вывергнутага з сану і адданага анафеме Філарэта, вывяржэнне і анафему якія на працягу дваццаці шасці гадоў прызнаваў увесь праваслаўны свет (нават сам Сусветны Патрыярх), але і ад самазвалы былога дыякана, ніколі не меў ні святарскага, ні біскупскага пасвячэння, махляра і крымінальніка Віктара Чекалина. Дзеля Бога, хіба можам мы, Эладская Царква, прызнаць самазвалаў? Бо да гэтага дня мы хвалімся аб Госпадзе Апостальскім пераемнасцю праваслаўных біскупаў. Хіба зможам мы і пасля прызнання чакалінскіх "хіратоній" працягваць прапаведаваць апостальскае пераемнасць праваслаўных архірэяў?
13) Як жа тады было "страчана ""святарства" самазвалаў? Хіба можа Канстанцінопальскі патрыярх аднаасобна ўласным актам хлусіць адсутнасць Апостальскага пераемнасці? Апраўдання, якія прыводзяць прыхільнікі аўтакефаліі, настолькі супярэчлівыя і абвяргаюць самі сябе, што не толькі не пераконваюць у наяўнасці кананічнага пасвячэння ў самазвалаў, але і пацвярджаюць адсутнасць законнага Апостальскага пераемнасці. Пасля ўсяго гэтага з якім сумленнем біскуп можа прызнаваць такія "хіратоніі"? Гаворка ідзе не аб сумневе ў маральнай чысціні некаторых асоб, але пра анталагічных адсутнасці самага што ні на ёсць ўнутранага стрыжня архірэйства; мы на ўсеправаслаўным узроўні маем справу не з «маральным», але з онтологическим «апаганьваннем» Цела епіскапату.
14) Мы не можам зразумець, як без сумеснага вырашэння ўсіх Памесных Цэркваў зборышча зрынутых, анафематствованных, самазвалаў, Раскольнікаў без пакаяння адным актам было адноўлена, сабрана на «аб'яднаўчы сабор» і адначасова атрымала «аўтакефалію», у той час як кананічныя біскупы, якія ўваходзяць у склад кананічнага Сінода, які выказвае меркаванне кананічнай Царквы, цалкам ігнаруюцца.
15) Кіраўніцтва новай аўтакефальнай царквы не выклікае даверу, сур'ёзнасці і гарантый таго, што варта царкоўнай этыцы (гл.заявы «Прадстаяцеля» Епіфанія аб ЗША, аб правах ЛГБТ (рух гамасэксуалістаў і т .д.), аб супрацоўніцтве з уніятамі, аб яго ўдзел у адкрыцці помніка самазвату «Мітрапаліту Кіеўскаму» Васілю Ліпкоўскаму і т .д.). Адпадзенне "ганаровага патрыярха" Філарэта і некаторых "біскупаў" ад новай царквы і яго сур'ёзныя скаргі самым трагічным чынам паказваюць на няўдачу ў лекаванні ўкраінскага расколу, таму што не было раскаяння Раскольнікаў-самага неабходнага ўмовы для ўрачавання расколаў.
16) Мы ніякім чынам не можам апраўдаць прадастаўленне аўтакефаліі ў якасці пакарання Маскоўскага Патрыярхату за "пыху», «антицерковные дзеянні», «беспарадак», "обмирщение" і т. п. немагчыма выкарыстоўваць аўтакефалію ў якасці пакарання непаслухмяных, таму што грэбаванне да святых канонах і іх парушэнне не прыводзіць да сапраўдных і даўгавечным рашэнням царкоўных праблем. У канчатковым выніку, якая б ні была праблема ў Канстанцінопаля з Масквой, як ён лечыць (?) яе, абвяшчаючы цэлы Сінод з дзевяноста біскупаў некананічным? Як ён грэбуе цэлай Царквой, дзе дванаццаць тысяч прыходаў і мільёны вернікаў? Хіба вы, архірэі, не саслужылі з благаслаўлёным Ануфрыем і яго Святым Сінодам, калі ездзілі ў Кіеў? Хіба не яго вы прызнавалі адзіным і кананічным мітрапалітам Кіеўскім? Так як жа цяпер вас заклікаюць выкрасліць яго і замест яго прызнаць кагосьці іншага? Якая кананічная аснова пад гэтымі патрабаваннямі?
17) мы сілкуем глыбокую павагу і выказваем поўнае спачуванне і падтрымку мільёнам членаў кананічнай Праваслаўнай Царквы на Украіне, якія перажываюць смутку і ганенні за тое, што хочуць заставацца ў той царквы, у якой нарадзіліся і выраслі. Арганізаваныя акцыі і ганенні дзяржаўных і калядзяржаўных органаў супраць кананічнай Царквы на Украіне, каб прымусіць духавенства і вернікаў перайсці ў новую царкву, даказваюць правал аўтакефаліі і тое, што, у выніку вернік народ яе не прасіў. Як жа тады Эладская Царква замест таго, каб падтрымаць гнаных вернікаў, прызнае тое, што адпрэчыла пераважная большасць праваслаўных украінцаў
?
18) Наконец, самое тревожное — то, что церковная проблема Украины из проблемы канонической структуры переходит в серьезную экклезиологическую проблему, когда предпринимаются упорные усилия по превращению преимуществ чести Вселенского Патриархата в первенство власти по папскому образцу:
а) К сожалению, в случае с украинской автокефалией Вселенский Патриарх отказывается от своей признанной традицией координирующей роли, предполагающей выражение и реализацию соборных решений Поместных Православных Церквей, а потому и отказывается созывать Всеправославный Собор или Собор Предстоятелей.
б) Напротив, он как папа:
i) действует трансгранично на территории чужой юрисдикции, которая подчиняется Русской Церкви, как сам же до недавнего времени и признавал;
ii) принимает суверенные и независимые решения или вопреки мнению не только самой Церкви Украины, но и Поместных Православных Церквей;
iii) утверждает, что остальные православные епископы всего мира обязаны принимать его любые решения;
iv) считает, что его решение не нуждается в одобрении другими Церквями и не может быть оспорено или отозвано;
v) претендует на трансграничное вмешательство в дела Вселенской Православной Церкви даже «по собственной инициативе и исходя из долга», «не только в отношении догматов, священных традиций и канонических церковных положений или общих вопросов, касающихся всего Тела Церкви, но и во все относительно важные частные вопросы, относящиеся к интересам той или иной Поместной Церкви» (Письмо Вселенского Патриарха Варфоломея Архиепископу Албанскому Анастасию от 22.2.2019). Эта фразеология Патриарха напоминает знаменитый Dictatus Papae (1075 г.) папы Григория VII, который требовал, чтобы все “causae majores” (серьезные вопросы) вселенских Церквей подавались для решения папе!».
Более чем очевидно, что если вдруг, не дай Бог, возобладает такой подход, то в нашей Православной Церкви произойдут серьезнейшие и печальные события.
Ваше Блаженство,
Затруднение, с которым столкнулся Постоянный Священный Синод ушедшего периода, состоявшее в том, чтобы по-быстрому, с применением сокращенных процедур «закрыть» вопрос по такой проблемной автокефалии, и Ваше последующее заявление о том, что и Вы «не можете» взять на себя ответственность за такое решение, указывают на благоразумие и на величину смирения наших церковных лидеров, свидетельствуя нам параллельно и о том, что в сознании греческих архиереев еще свежи клятвы, которые они перед Богом и Его Церковью давали при епископской хиротонии, обещая, что будут соблюдать священные каноны и церковный порядок, равно как и единство Вселенской Православной Церкви.
Мы полагаем, что насилие над священным институтом автокефалии, который вместо того, чтобы служить единству и благостоянию Святых Божиих Церквей, тяготеет взорвать единство в истине нашей Православной Церкви, делая её посмешищем в глазах ее врагов, не может быть узаконено в том числе и Архиерейским Собором Элладской Церкви. Интересно, почему Элладская Церковь в одностороннем порядке должна первой взять на себя такую ответственность, вступая в противоречие с церковным сознанием всех Поместных Церквей ради удовлетворения ошибочного и неудачного выбора Фанара? Зачем она должна соблазнять души миллионов православных украинцев, которые, претерпевая лишения и гонения, борются за то, чтобы оставаться верными своей церковной традиции? Почему, в конце концов, она должна смущать души миллионов верующих из всех Поместных Православных Церквах, которые высоко ценят в своем сознании Элладскую Церковь, считая ее своим ориентиром? Мы считаем, что не сослужит она добрую службу ни себе, ни Вселенскому Престолу, ни Вселенскому Православию.
Мы уверены, что наши духовные отцы не разочаруют нас и продемонстрируют нам православную экклесиологию и канонический порядок как единственные критерии для решения украинской проблемы.
Сентябрь 2019
СЛЕДУЮТ ПОДПИСИ ДУХОВЕНСТВА, МОНАХОВ, МИРЯН
Архимандрит Максим (Каравас), игумен монастыря Св. Параскевы Милохори, Птолемаида;
Архимандрит Хризостом (Пихос), игумен монастыря Животворящего Источника Ланговардас, Парос;
Архимандрит Григорий (Хаджиниколау), игумен монастыря Святой Троицы, Ано Газеа, Волос;
Архимандрит Хризостом, игумен монастыря преп. Никодима Пендалофу, Килкис;
Архимандрит Григорий (Папасотириу), духовник пустыни св. Иоанна Предтечи в Метаморфоси, Халкидики;
Архимандрит Афанасий (Анастасиу), бывший игумен монастыря Великих Метеор, Каламбака;
Архимандрит Сарантос (Сарантис), приходской священник храма Успения Пресвятой Богородицы Амарусиу, Афины;
Архимандрит Симеон (Георгиадис), монастырь Святой Троицы Ано Газеа, Волос;
Архимандрит Амвросий (Гионис), монастырь Святой Троицы Ано Газеа, Волос;
Архимандрит Лаврентий (Грациас), митрополия Флорины, Преспы и Эордеи, Флорина;
Архимандрит Павел (Димитракопулос), Пирейская Митрополия, Пирей;
Архимандрит Игнатий (Калаиндзопулос), монастырь Св. Параскеви Милохори, Птолемаида;
Архимандрит Иерофей (Коконос), Флорина;
Архимандрит Тимофей (Папаставру), проповедник Патрской митрополии;
Архимандрит Никодим (Петропулос), приходской священник храма Апостола Павла в Патрах, Патры;
Архимандрит Августин (Сьяррас), Свято-Троицкий монастырь Ано Газеа, Волос;
Протопресвитер Георгий Металлинос, заслуженный профессор Афинского богословского факультета, Афины;
Протопресвитер Феодор Зисис, заслуженный профессор Богословского факультета Салоник, Салоники;
Протопресвитер Ангел Ангелакопулос, Пирей;
Протопресвитер Фотий Визиниас, профессор математики, пенсионер, Салоники;
Протопресвитер Николай Гавалас, храм Святых Апостолов Псалиди, Афины;
Протопресвитер Анастасий Готцопулос, храм святителя Николая в Патрах, Патры;
Протопресвитер Иоанн Димитропулос, храм Св. Антония Итеон, Патры
Протопресвитер Василий Кокколакис, Крестовоздвиженский храм Холаргос, Афины;
Протопресвитер Николай Манолис, Салоники;
Протопресвитер Антоний Буздекис, Свято-Никольский Храм в Никее, Афины;
Протопресвитер Елевферий Паламас, Храм Св. Христофора, Эордеа;
Протопресвитер Иоанн Фотопулос, Храм Св. Параскевы, Афины;
Священник Афанасий Цамбрас, Храм Апостола Павла, Патры;
Монах Серафим (Зисис), Салоники;
Монах Симеон, Капсала, Святая Гора;
Монахиня Мариам, игуменья монастыря Св. Лаврентия Пилион, Волос;
Монахиня Лаврентия, монастырь Св. Лаврентия Пилион, Волос;
Монахиня Христонимфи, монастырь Св. Лаврентия Пилион, Волос и другие, всего 179 подписей.
