На пасяджэнні Свяшчэннага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы, якое адбылося 25 жніўня 2020 года, было прынята Пасланне епіскапату, кліру, манахам і міранам у сувязі з напаткаўшай у гэтым годзе шкоднай пошасцю (журнал № 45).
Аддаючы хвалу Міласэрнаму Богу, Які загадвае сонцу Свайму ўзыходзіць над злымі і добрымі і пасылае дождж на праведных і няправедных (Мф. 5:45), Царква ўзмоцнена моліцца аб канчатковым збаўленні людзей ад напаткаўшай у гэтым годзе шкоднай пошасці. Свяшчэнны Сінод заклікае архіерэяў, клірыкаў, манахаў і міран не аслабляць малітву і прасіць Усемагутнага Госпада аб дараванні Яго дапамогі ўсім, хто працуе дзеля пераадолення пошасці, якая напаткала свет. Святым абавязкам праваслаўных хрысціян з'яўляецца і малітва аб упакаенні спачылых ад каронавіруснай інфекцыі і яе наступстваў. З асаблівай удзячнай любоўю будзем памятаць пра тых памерлых святароў і міран, асабліва ўрачоў, якія, да канца выконваючы свой абавязак, паводле евангельскага слова палажылі душу сваю за сяброў сваіх (пар. Ін. 15:13).
Разважаючы аб прычынах бедства, якое наведала нас, варта захоўваць хрысціянскую цвярозасць, асцярожнасць і разважлівасць. Так, смутак, які наведвае асобных людзей і цэлыя народы, часам бывае наступствам адмаўлення чалавечых супольнасцяў ад збаўчага Божага заступніцтва. Па сведчанню святога апостала Паўла, усе беды, што захопліваюць стварэнне, маюць першапрычынай грэхападзенне прабацькоў, у выніку якога «ўсё стварэнне разам стогне і пакутуе дагэтуль» (Рым. 8:22). Аднак няправільна і думаць, што чалавечыя пакуты абавязкова бываюць звязаны з асабістым грахом. «Тыя васемнаццаць, на якіх упала вежа Сілаамская і пабіла іх, думаеце, што яны былí вінаватыя больш за ўсіх людзей, якія жывуць у Іерусаліме» — такімі словамі Спасіцель адгукнуўся на вестку аб бедстве, якое спасцігла Святы Горад (Лк. 13:4), нагадваючы, што лёсы Божыя нярэдка бываюць да часу схаваны ад нас. Ад паспешлівых і няспелых меркаванняў, якія амаль заўсёды прыводзяць да ганарыстых абвінавачванняў адных людзей іншымі, перасцерагае апостал, заклікаючы хрысціян у пакоры чакаць адкрыцця паўнаты лёсаў Божых у дзень другога Прышэсця Хрыстова: «Таму не судзíце зусім да часу, пакуль не прыйдзе Гасподзь, Які і асветліць скрытае ў цемры, і выявіць намеры сэрцаў, і тады кожнаму будзе пахвала ад Бога» (1 Кар. 4:5).
Тым не менш кожны крызіс, які ўзнікае ў гісторыі чалавецтва, дазваляе нанова ацаніць наш звыклы лад жыцця і пераасэнсаваць матывацыю нашых учынкаў. Хай кожны, хто носіць імя Хрыстова, слухае слоў святога Ігнація Баганосца: «Для Бога мы павінны ўсё цярпець, каб і Сам Ён цярпеў нас. Будзь яшчэ больш дбайным, чым цяпер. Унікай у абставіны часу. Чакай Таго, Хто вышэй часу, — безчаснага, нябачнага, Які для нас зрабіўся бачным; неадчувальнага — бясстраснага, Які для нас зазнаў пакуты, усё дзеля нас перацярпеў» (Пасланне да Палікарпа, разд. 3).
Мы бачым, наколькі хісткі і ненадзейны камфорт, якім даражыць сучасная цывілізацыя. Атрымліваючы асалоду ад дароў міласці Божай і дабрабытам, які пасылаецца Стварыцелем, мы, як ні сумна, бываем схільныя да бестурботнасці. Падзеі гэтага года шмат у чым з'явіліся сведчаннем такой бестурботнасці. Якой беспадстаўнай бывае чалавечая саманадзейнасць!
Прыемна бачыць, што ва ўмовах эпідэміі большасць дзяцей нашай Царквы паказалі сябе годнымі звання вучняў Госпада Іісуса, у велікадушным цярпенні захоўваючы вернасць евангельскай праўдзе, клапоцячыся пра блізкіх і далёкіх, як і належыць насіць цяжары адзін аднаго выканаўцам закона Хрыстова (Гал. 6:2). Пастыры і дзеці нашай Царквы разумелі: бестурботнае стаўленне да свайго здароўя, якое можа здавацца выключна асабістай справай кожнага, у гэтыя дні магло абярнуцца пакутамі і смерцю іншых людзей. Перад неразважлівасцю і саманадзейнасцю многія праваслаўныя хрысціяне аддалі перавагу адказнасці за жыццё і здароўе блізкіх. Яны бязбоязна выконвалі свой абавязак, грэбуючы ўласнымі жаданнямі і звыклым укладам жыцця і разумеючы, што меры засцярогі, якія прымаюцца пры здзяйсненні набажэнстваў, ніколькі не прымяншаюць нашу веру ў дзейснасць промыслу Божага і святасць таінстваў Царквы і найважнейшага з іх — Таінства Цела і Крыві Хрыстовых.
Асаблівым выпрабаваннем для праваслаўных хрысціян стала абмежаванне доступу свецкіх да ўдзелу ў грамадскім набажэнстве і нават немагчымасць наведвання храмаў. Гэтая акалічнасць падахвочвае ўсіх нас зноў задумацца пра тое, якое значэнне ў нашым жыцці мае храмавае набажэнства, сумесная малітва сходу вучняў Хрыстовых. Мы павінны шанаваць гэтым дарам Гасподнім, шанаваць кожную магчымасць увайсці пад святую сень дома Божага. Так, здзяйсненне чароўнай Эўхарыстыі не спынялася нават у адсутнасць большай часткі паствы пад скляпеннямі нашых цэркваў. Так, трансляцыі набажэнстваў у інтэрнэце або па тэлебачанні і публікацыі тэкстаў богаслужбовых чынапаследаванняў у нейкай меры змаглі палегчыць нягоды неадлучнага знаходжання праваслаўных хрысціянаў у сваім жыллі і сталі для іх некаторым суцяшэннем. Аднак, па сведчанні многіх, подзвіг выключна хатняй малітвы аказаўся вельмі няпростым справай. Відавочна, што трансляцыі ні ў якім разе не могуць быць заменай асабістага ўдзелу ў набажэнстве, не кажучы ўжо пра тое, што ніякія тэхнічныя сродкі не забяспечваюць магчымасці ўдзелу хрысціяніна ў большасці сакрамэнтаў Царквы і асабліва ў найважнейшым з іх — чароўнай Эўхарыстыі. Асабістая прысутнасць апосталаў у святліцы Тайнай Вячэры - вось неотменяемая евангельская норма ўспаміны пра жыватворчай смерці Хрыстовай і вызнання Яго ўваскрасення ў сакрамэнце яго цела і крыві. Гэтая норма ніколі, ні пры якіх умовах не можа быць забытая намі.
Істотнае абмежаванне ўдзелу людзей у набажэнстве для пераважнай большасці нашага епіскапату, клірыкаў і свецкіх з'явілася беспрэцэдэнтным у іх асабістым вопыце. Разумеючы, што новая пагроза, з якой сустрэлася чалавецтва, магла пацягнуць цяжкія наступствы, якія было цяжка ў паўнаце прадбачыць, у свядомасці сваёй адказнасці за жыццё і Здароўе незлічонага мноства людзей, Царква падзяліла з усім народам нягоды, спароджаныя распаўсюджваннем шкоднаснага паветрыя, і заклікала сваіх дзяцей на час устрымацца ад звыклага ладу ўдзелу ў богаслужбовай жыцця. Аднак падобнае рашэнне, прынятае ў выключных гістарычных абставінах, не можа зрабіцца нейкай новай нормай. Непарушнымі павінны заставацца прадугледжаныя заканадаўствам большасці краін свабода сумлення і свабода веравызнання, уключаючы права вернікаў сумесна ўдзельнічаць у набажэнствах нават у выключных абставінах.
У значнай ступені апраўданай бачыцца занепакоенасць многіх хрысціян, як і людзей розных іншых перакананняў, магчымасцю далейшага прымянення метадаў, якімі падчас эпідэміі забяспечвалася неабходнае зніжэнне інтэнсіўнасці асабістых кантактаў паміж людзьмі. Выкарыстанне лічбавых ідэнтыфікатараў, аўтаматызаванае прыняцце рашэнняў, якія могуць пацягнуць паражэнне людзей і цэлых супольнасцяў у правах, шырокі збор асабістых дадзеных, у тым ліку звестак пра здароўе, а таксама апрацоўка гэтых дадзеных — усё гэта патрабуе кантролю з боку грамадства, у тым ліку з боку царквы як грамадскага інстытута. На магчымыя небяспекі, звязаныя з развіццём тэхналогій уліку і апрацоўкі персанальных дадзеных, неаднаразова паказвалі Архірэйскія саборы нашай царквы, і ў прыватнасці, Архірэйскі сабор 2013 года.
Звяртаючыся думках позіркам да мінулых месяцаў, мы падкрэсліваем, што ніякая шматгалоссе меркаванняў, навін і чутак, а таксама непазбежныя ў сучасным свеце рознадумства не павінны разьдзіраць хітон Хрыстоў - Яго Царква. Разважанні аб прычынах тых ці іншых падзей у свеце, радасных або журботных, дыскусіі паміж хрысціянамі мяркуюць не абмен прэтэнзіямі, не проціпастаўленне адных іншым і тым больш не сеянне варожасці і расколу, а ўзаемную дапамогу, сумеснае адшуканне вобраза дзеяння Царквы і яе чад ў абставінах, якія складваюцца, гатоўнасць чуць і разумець адзін аднаго, а найперш — уважаць саборнаму голасу Царквы.
Супрацьэпідэмічныя меры, пэўныя Святым Сінодам, павінны і далей выконвацца ў дачыненні да мясцовых абставінах. З увагай варта таксама паставіцца да аднаўлення заняткаў у царкоўных навучальных установах і ў нядзельных школах, пачатак навучальнага года ў якіх можа быць перанесены ў асобных выпадках па рашэнні кіруючых архірэяў у залежнасці ад эпідэмічнай абстаноўкі і з улікам рашэнняў дзяржаўных органаў улады датычна пачатку навучальнага года ў свецкіх навучальных установах.
Мы молімся аб супакоі ўсіх, хто не перажыў хваробу і яе наступствы. Мы дзякуем Правялебных архіпастыраў, духавенства і свецкіх, у гэтыя няпростыя дні не пакінулі прац у славу Трыадзінага Бога. Гасподзь хай ўзнагародзіць вас за вашу клопат аб праслаўленні Святога Яго імя, за любоў да Царквы Яго, да набажэнства, за актыўны аказанне дапамогі блізкім. Асаблівыя словы падзякі мы звяртаем да медыцынскім і сацыяльным работнікам, супрацоўнікам праваахоўных устаноў, муніцыпальным служачым, працаўнікам камунальных службаў, добраахвотнікам і многім, многім іншым нашым братам і сёстрам, якія палягчалі пакуты недугующих, мелі клопат аб тых, хто не мог аб сабе паклапаціцца.
Дабраславеньне Божае няхай будзе з усімі намі!
